ਘਰ / ਸਾਖੀ
ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1705 ਦਾ ਉਹ ਹਫ਼ਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ।
ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (1666–1708) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ।
1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੇਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਜਬਰ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਅਜੀਤ, ਜੁਝਾਰ, ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ। ਚਾਰੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਅਤੇ ਚਾਰੇ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ "ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ" ਮਾਰਿਆ। ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ" ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
1687–1705 · 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ, 7 ਦਸੰਬਰ 1705
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1687 ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। "ਅਜੀਤ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਾ ਸਕੇ। 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ
1691–1705 · 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ, 7 ਦਸੰਬਰ 1705
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1691 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। "ਜੁਝਾਰ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਯੋਧਾ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। 7 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ, 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਗਏ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ
1696–1705 · 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ, ਸਰਹਿੰਦ, 12 ਦਸੰਬਰ 1705
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1696 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। "ਜ਼ੋਰਾਵਰ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਹਾਦਰ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਵੀਰ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਫੜੇ ਗਏ। 12 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ, 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ
1699–1705 · 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ, ਸਰਹਿੰਦ, 12 ਦਸੰਬਰ 1705
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1699 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। "ਫ਼ਤਿਹ" ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿੱਤ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। 12 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ, 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਵੀ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਚਾਰੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਰਸਾ ਉੱਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ)।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (18) ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ (14) ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਫੜਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (9) ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (6) ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤਾ। ਅਸੀਂ ਤੁਰਦੇ ਹਾਂ, ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ #Walk4Sahibzaade ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਦਸੰਬਰ 1705 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੜਨ ਵੇਲੇ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨ। ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਫੜਵਾਏ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੋਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਰਦ ਹਵਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਘ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਸੁਣਾ ਕੇ ਹਰ ਸਵੇਰ ਕਚਹਿਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਜੀ ਵੀ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
ਅੱਜ ਉਸ ਥਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ ਉਸ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਨੇ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਹਰ ਦਸੰਬਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਨੇੜਲੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਝਗੜਾ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਇਹ "ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ" ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਭੁਲਾਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼। ਵੱਡੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਲਈ ਚੱਲੋ 